Tags

Related Posts

Share This

John Calvin: Nhà cải cách tôn giáo và cũng là người tác động mạnh mẽ tới chủ nghĩa tư bản

Bạn yêu thích chủ nghĩa tư bản? Có lẽ bạn tin rằng, giống như tổng thống Donald Trump và đảng phái của ông, chủ nghĩa tư bản là nơi sản sinh ra sự sáng tạo, thiên tài, và của cải. Hoặc có lẽ bạn tin rằng, giống như nhiều người ủng hộ Bernie Sanders, chủ nghĩa tư bản là thứ không ngừng gia tăng sự bất công, nghèo đói.

Người ta thường quy trách nhiệm và công trạng của chủ nghĩa tư bản về phía nhà thần học Ki-tô giáo thế kỷ XVI tên John Calvin hơn là các nhà kinh tế học. Niềm tin của Calvin vào sự tiền định và các giáo lý khác vốn được các nhà tư bản hoang dã ủng hộ là sự biện hộ mang tính thần học cho quan điểm Tin Lành về việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở châu Âu, nước Anh, và cuối cùng là ở Bắc Mỹ.

Calvin sinh vào ngày 10 tháng 7 năm 1509 tại Pháp. Ông được mọi người chú ý đến khi ở Geneva, Thụy Sĩ, dưới vai trò là một nhà lãnh đạo tôn giáo, ông không chỉ là người đã giúp hình thành nhà thờ Tin Lành thống trị ở thành phố này mà còn là người định hình trật tự chính trị, văn hóa và kinh tế của nó. Ông thường được miêu tả là một con người theo lối sống khổ hạnh và đánh bạn với giới nhà giàu. Nhưng nhiều học giả chịu ảnh hưởng từ Calvin cho rằng trên thực tế, nhà thần học này phức tạp hơn thế. Họ xem ông như là một “sản phẩm”của thế kỷ XVI, thế kỷ của hỗn loạn và lo sợ, là người có những niềm tin được phổ biến bởi các nhà tư tưởng của thế kỷ XVII theo khuynh hướng tôn sùng sự ra đời của chủ nghĩa tư bản.

Tranh chân dung Calvin vào thế kỉ 19, theo Wikimedia Commons

Nhà xã hội học Max Weber đã cho rằng Calvin có công trong việc thần thánh hóa đạo đức nghề nghiệp theo khuynh hướng Tin Lành mà nhờ đó đã đưa đến sự thành công của các nhà tư bản và sự thừa mứa thường thấy ở các nước Bắc Âu và Bắc Mỹ. Nhưng nhiều học giả khác chống lại các luận điểm của Weber. Học giả William J. Bouwsma cho rằng Calvin đã nhận phải những cáo buộc không công bằng. Trong khi những phụ tá của Calvin dùng các bài giảng của ông để hỗ trợ chủ nghĩa tư bản tham lam thì ông lại bị nêu ra để ủng hộ mỗi mặt của vấn đề.

Những niềm tin thần học của Calvin, dựa trên quá trình nghiên cứu Kinh Thánh của ông, đã nhận được nhiều sự ủng hộ của giới Ki-tô khi Geneva trở thành trung tâm tư tưởng của đạo Tin Lành. Ông trở nên nổi tiếng với tư cách là người đề xướng sự tiền định, là một niềm tin rằng Thượng Đế sẽ chỉ tưởng thưởng cho những người được Ngài chọn lựa. Sau đó, niềm tin này thường xuyên bị những người Ki-tô giàu có dùng để biện minh rằng sự phú quý của họ là một phần trong kế hoạch của Thượng Đế, và nó không thể bị thay đổi bởi cách mạng hay tăng thuế. Nhưng Bouwsma lập luận rằng đó là một diễn giải sai đối với một học thuyết thần học tinh tế về sự hàm ơn của Thượng Đế.

Quan điểm của Calvin có một cách tiếp cận nhân văn. Nó bao gồm một cái nhìn mang tính cách mạng về các vấn đề xã hội. Đó là Calvin tin rằng đạo đức tình dục nên được áp dụng một cách công bằng cho cả nam và nữ; và bản thân ông là một người có một cuộc hôn nhân hạnh phúc. Ông ủng hộ chính phủ cộng hòa hơn chế độ quân chủ và xem những công việc hàng ngày là thiên chức do Thượng Đế đưa ra mà nhờ đó giúp nâng những người có địa vị thấp bé nhất lên một vị thế xứng đáng.

Calvin chưa bao giờ chấp nhận chủ nghĩa chủ nghĩa tư bản một cách vô điều kiện. Trong khi nhà thần học Ki-tô đầu tiên ủng hộ việc sử dụng lợi tức – Giáo hội Công giáo từ lâu đã có những điều luật chống cho vay nặng lãi – Calvin cũng nói rõ việc sử dụng lợi tức. Ông cho rằng lợi tức không nên được sử dụng để bóc lột người nghèo và những người đi vay nên tận dụng các khoản vay nhiều hơn từ những người họ đi mượn. Một vài nhà đạo đức học cho rằng các nguyên tắc của ông có trách nhiệm đối với những cơn biến động của ngân hàng trên toàn cầu trong cuộc Đại Suy Thoái và những cuộc suy thoái kinh tế khác.

Nhưng dù được nhìn nhận là một nhà tư bản hay một nhà cải cách năng nổ, Calvin cũng đã cho chúng ta một ví dụ rất rõ ràng rằng tư tưởng tôn giáo có thể bước ra khỏi nhà thờ và tác động thế giới của những người mộ đạo và những người không theo bất kỳ tôn giáo nào.

Peter Feuerherd

Nguyễn Lữ Trọng Nhân dịch theo JSTOR Daily

Peter Feuerherd là giáo sư dạy ngành báo chí tại đại học St.John ở New York và là phóng viên của tờ National Catholic.

là một người yêu thích chủ nghĩa Marx và xã hội học về tôn giáo